• یکشنبه ۱۴ شهریور ۱۳۹۵

    این ایمیل‌های نامطمئن

    این یادداشتم را در روزنامه دنیای اقتصاد از این‌جا بخوانید.

    در فضای تجارت بین‌الملل، نکات ساده، اما بسیار خطیری وجود دارد که بی‌توجهی به آن‌ها ممکن است مشکلات بزرگی را به همراه بیاورد. برخی از این نکات را در هیچ کتاب و جزوه‌ای نمی‌توان یافت و تا صابون آن به تن خود آدم نخورد، حواسی را جمع نخواهد کرد. در این چند ماه اخیر، درگیر وکالت پرونده‌ای در مرکز داوری اتاق سوییس هستم که در آن، یکی از همین اشتباه‌های ساده طرفین را دچار مشکلات جدی‌ای کرده است. به اشتراک گذاشتن این اشتباه و درس گرفتن از آن، به گمانم برای تمام کسانی که درگیر کسب و کار و تجارت در فضای بین‌المللی هستند، می‌تواند مفید باشد.

    داستان به طور ساده از این قرار است که شرکت ایرانی (خریدار) و شرکت ایتالیایی (فروشنده) از دیرباز مراودات تجاری‌ای با یکدیگر داشتند و اعتماد نسبی‌ای میانشان حاکم بوده است. در یکی از همین خرید و فروش‌ها، بخشی از موضوع معامله با توافق طرفین منتفی می‌شود و شرکت ایرانی که تمام وجه کالا را پیش‌تر پرداخته بود، می‌بایست بخشی از مبلغ پرداختی را از شرکت ایتالیایی بازپس‌گیرد. شرکت ایتالیایی برای بازپرداخت اعلام آمادگی می‌نماید، اما شرکت ایرانی که درگیر مراودات تجاری بین‌المللی بود و هست، برای پرهیز از ورود مجدد به مشکلات انتقال وجه به خارج، از شرکت ایتالیایی درخواست می‌کند که مبلغ را به امانت نزد خود نگه داشته و به حسابی که متعاقبا اعلام می‌گردد، منتقل نماید. شرکت ایتالیایی نیز مشکلی با این موضوع نداشت و وجه به طور امانت نزد این شرکت باقی ماند.

    در تاریخ ۲۳ دسامبر ۲۰۱۵، شرکت ایرانی طی ایمیلی به شرکت ایتالیایی شماره حسابی را در بانکی در هنگ‌کنگ معرفی و درخواست نمود که وجه به این حساب منتقل گردد. دقایقی بعد از ارسال این ایمیل، رخنه‌گر (هکر) اینترنتی‌ای که احتمالا از مدت‌ها پیش در حال رصد مکاتبات ایمیلی این شرکت‌ها بود، ایمیلی به شرکت ایتالیایی ارسال می‌نماید و ضمن پوزش، درخواست می‌کند شماره حساب اصلاح شده و پول به حساب دیگری –این بار در هند- منتقل گردد. آدرس ایمیلی که توسط رخنه‌گر ارسال گردید، دقیقا همان آدرس ایمیل شرکت ایرانی بوده و جایی برای تردید شرکت ایتالیایی باقی نمی‌گذاشت. شرکت ایتالیایی وجه را به حساب جدید منتقل نمود و در پاسخی به شرکت ایرانی اعلام نمود که پرداخت به حساب هند انجام گرفته است. اما تنظیمات ایمیل جعلی به گونه‌ای بود که پاسخ شرکت ایتالیایی هرگز به طرف ایرانی واصل نشد.

    سه روز بعد، یعنی در تاریخ ۲۶ دسامبر، شرکت ایرانی که مطلع شد وجه هنوز به حساب هنگ‌کنگ منتقل نگردیده است، پیگیر موضوع از شرکت ایتالیایی گردید. اما شرکت ایتالیایی به دلیل تعطیلات کریسمس تعطیل بود و هیچ یک از پرسنل آن در محل حضور نداشتند. ایمیل‌هایی هم که برای شرکت ارسال می‌شد، پاسخ خودکاری دریافت می‌کرد که شرکت تا تاریخ ۴ ژانویه در تعطیلات به سر می‌برد و پس از آن پاسخگو خواهد بود.

    روز ۴ ژانویه، شرکت ایتالیایی که از تعطیلات به محل کار بازگشت، با سیلی از ایمیل‌های شرکت ایرانی مواجه شد که پیگیر وضعیت پول بود. شرکت ایتالیایی بلافاصله موضوع را از بانک پیگیری کرد و تایید بانک را برای شرکت ایرانی ارسال نمود که حکایت از انتقال پول در همان تاریخ ۲۳ دسامبر به حسابی در هند می‌کرد. وقتی شرکت ایرانی صحت این حساب را انکار نمود، شرکت ایتالیایی تصویری از ایمیل شرکت ایرانی را فرستاد که در آن شرکت ایرانی، با پوزش، شماره حساب را اصلاح و به هند تغییر داده بود. آدرس ایمیل فرستنده و گیرنده، همگی درست بود. شرکت ایرانی اعلام کرد که هرگز چنین ایمیلی را ارسال نکرده است و این‌که این یک تقلب اینترنتی است و شرکت ایتالیایی باید وجه را به حساب اولیه منتقل می‌کرد. شرکت ایتالیایی نیز اعلام نمود که دقیقا برابر دستورالعمل شرکت ایرانی عمل نموده و هیچ مسوولیتی متوجه وی نیست و هیچ راهی هم وجود نداشت که متوجه شود ایمیل جعلی است. پیگیری‌های شرکت ایتالیایی از بانک نیز به نتیجه‌ای نرسید و بانک اعلام نمود که نهایتا تا روز بعد از دستور پرداخت امکان توقف عملیات را داشته و اکنون با گذشت دو هفته، چنین امکانی وجود ندارد. مذاکرات متعدد طرفین نیز برای حل مشکل به نتیجه‌ای نرسید و نهایتا به درخواست شرکت ایرانی، دعوایی در مرکز داوری اتاق سوییس به جریان افتاد.

    از هر طرف که به این ماجرا بنگریم، می‌توانیم حق را به یکی از طرفین بدهیم. از یک سو شرکت ایرانی درست می‌گوید که هرگز چنین ایمیلی را ارسال ننموده است و از سوی دیگر، شرکت ایتالیایی حق می‌گوید که برابر ایمیل دریافتی عمل کرده است. قضاوت در خصوص این پرونده نیاز به بررسی‌های فنی و کارشناسی دارد تا مشخص گردد قصور و ضعف امنیتی از سوی کدام یک از طرفین بوده و کدام‌یک باید مسوولیت این اشتباه را پذیرا شود. اما نگارنده شخصا، تا پیش از این پرونده، هرگز نمی‌دانست که برخی وبسایت‌های -عموما- غیر معتبر این امکان را برای کاربران خود فراهم می‌آورند تا ایمیلی را با شکل و شمایل جعلی و دقیقا با آدرس ایمیل مشابه اصلی ارسال نمایند. به این معنا که ممکن است هیچ چیزی در ظاهر ایمیل شک و شبهه‌ای را برنیانگیزد و همه چیز، حتی نشانی ایمیل دقیقا درست باشد، اما ایمیل از سوی یک رخنه‌گر یا هکر طراحی و ارسال شده باشد. در جریان همین پرونده متوجه شدم که راهکار فنی حل این مشکل، افزایش ایمنی ایمیل‌ها از طریق افزونه‌ای به نام SPF است که اجازه نمی‌دهد ایمیلی خارج از IP مجاز از پیش تعریف شده ارسال و دریافت شود. اما ابعاد فنی ماجرا موضوع این یادداشت نیست.

    آن‌چه از منظر نگارنده می‌تواند در این پرونده درس‌آموز باشد و تمام کسانی هم که درگیر فضای تجاری بین‌المللی –و حتی داخلی- هستند باید بیاموزند، این است که در موضوعات مهم، نظیر انتقال وجه و اطلاعات راجع به حساب یا اتخاذ تصمیمات کلیدی، ایمیل را به تنهایی مبنای کار خود قرار ندهند، بلکه حتما صحت اطلاعات مبادله شده را از طرق دیگری نیز احراز نمایند. این طرق دیگر می‌تواند تماس تلفنی یا تماس با هر ابزار دیگری مانند تلگرام باشد. مهم این است که اطلاعات در دو یا چند مسیر مختلف بازگو شده و همخوانی آن با یکدیگر بررسی شود. برای مثال، در همین پرونده‌ای که صحبتش رفت، اگر قرار طرفین این می‌بود که پیش از هر انتقال وجهی، در یک تماس ساده تلفنی، جزییات انتقال بررسی و تایید شود، امروز کار به جایی نمی‌کشید که هر دو طرف خود را در معرض آسیب جدی مالی بیابند و ناگزیر به صرف هزینه‌های قابل توجهی برای اثبات حق خود گردند.

    يادداشت حقوقي
    | |
  • پنجشنبه ۲۱ مرداد ۱۳۹۵

    قصه بگوییم

    سال اولی که سوئد زندگی می‌کردم، همان سال ۲۰۰۸، آدم جذابی نبودم. حالا نه این‌که بعدترش آدم فوق جذابی شدم. ولی خیلی زود متوجه شدم که در روابط اجتماعی و برای شکل دادن روابط در فضایی جدید، فراتر از خوب بودن ساده، پارامتری به نام جذاب بودن هم مهم است. پیش از آن، در ایران، هیچ وقت چنین مشکلی نداشتم. دور و بری‌های نزدیکم، سال‌های سال بود که همدیگر را می‌شناختیم و نیازی به اثبات جذابیت و این‌ها برای هم نداشتیم. دورتری‌ها را هم بلد بودم مدیریت کنم و اساسا هم هیچ وقت حس نکرده بودم که جذاب بودن و ایجاد روابط اجتماعی برایم مشکلی باشد. اما همان سال اولی که در سوئد درسم را شروع کردم، خیلی زود فهمیدم که فراتر از خوب بودن ساده، اگر آدم بخواهد داخل بازی باشد، باید چیز بیشتری رو کند. خوب بودن ساده، منظورم همین است که خوش‌برخورد باشی و از جمع فاصله نگیری و اگر دستت می‌رسد کمکی کنی و این‌ها. فهمیدم این‌ها خوب است، اما کافی نیست. فهمیدم روابط جدید نیاز به چیزهای بیشری برای شکل‌گیری دارند. این را هم وقتی فهمیدم که کم‌کم دستگیرم شد که مهمانی‌هایی در کلاسمان برپا می‌شد که خبرش به گوش بعضی از بچه‌ها (از جمله خودم) نمی‌رسید. یعنی مهمانی می‌گرفتند و ما را خبر یا دعوت نمی‌کردند. خود مهمانی برایم واقعا مهم نبود؛ یعنی حتی استقبالم می‌کردم، چون زیاد خوش نمی‌گذشت بهم. اما با کنار گذاشته شدن نمی‌توانستم کنار بیایم. دوست داشتم دعوت شوم و دلشان هم بخواهد که بروم، اما خودم گاهی بروم و گاهی نروم. یکی در میان بروم.  دلم نمی‌خواست آن‌ها اسمم را از لیست خط بزنند که زده بودند. فقط من هم نبودم. بچه‌های دیگری هم بودند که به آن حلقه باحال کلاس که بچه‌های شنگولی در آن بودند راه نداشتند. یک دختر چینی به نام تاو، یک پسر روسی به نام ایوان و دوست‌دخترش واسیلیسا، یک دختر اریتره‌ای به نام وگی، یک پسر فتلاندی به نام آدم و چند نفر دیگر هم بودند.

    من پسر خوبی بودم. در کلاس همه مرا دوست داشتند. فیلم فارغ‌التحصیلی‌ام را اگر ببینید، تویش مشخص است که وقتی اسمم را خواندند، چطور همه بچه‌های کلاس، بیشتر از همه، تشویقم کردند. اما موضوع خوب بودن نبود. موضوع جذاب بودن بود که من نبودم. نشستم به فکر کردن که کجای کار می‌لنگد. پیدا کردن اولین دلیل کار سختی نبود. من حرف زیادی برای گفتن نداشتم. بخشی‌ش به دلیل مشکلات زبانی بود که نمی‌گذاشت چیزهای بامزه‌ای که در ذهنم دارم به راحتی بیان کنم و ناچار می‌شدم اصلا از خیر گفتنش بگذرم و بخش دیگری‌ش برای این بود که نتوانسته بودم فضای ذهنی و فرهنگی جدیدم را درست درک کنم و چیزهای شنیدنی و گفتنی جدیدی بیافرینم. بخشی از حرف‌ها در نظرم گفتنی نبود، که نمی‌گفتمشان. از آن‌ها که گفتنی بود، بعضی‌شان –با آن زبان الکن- آنقدر انتقال مفهومشان سخت بود که بی‌خیال‌شان میشدم و آن باقی‌مانده‌ای را هم که با گرفتاری و مصیبت می‌گفتم، باید خوش‌شانس می‌بودم که برای شنونده جذاب و جالب باشد. این بود که وقتی در جمع بودم، خیلی وقت‌ها را به سکوت می‌گذراندم و سعی می‌کردم فقط با خنده و همراهی از جمع عقب نمانم. مشروب هم نمی‌خوردم و اهل ورزش خاصی، یا تفریح عجیب غریبی –مثلا فرمول یک- نبودم؛ منظورم چیزهایی است که همان بچه‌های باحال را به هم وصل می‌کرد. چیزهای عجیب و غریبی نبود، اما همین چیزهای ساده می‌توانست آدم‌ها را کنار هم نگه دارد و من هم باید می‌فهمیدم که فراتر از صرف خوب بودن و لبخند زدن و همراهی کردن در خنده‌ها و نظافت درست و حسابی منزل –در زمان‌هایی که نوبتم بود- چیزهای دیگری لازم است که آدم بتواند با جمع ارتباط عمیق‌تری برقرار کند. با دختری کسی هم اگر قرار می‌گذاشتم و کافه‌ای جایی می‌رفتیم، حرف زیادی نداشتم که بزنم و دیدار به بار دوم نمی‌کشید.

    یک ژن انزواطلبی و عزلت در خیلی از ما وجود دارد که نمی‌دانم ریشه‌اش در عرفان و تصوف و ادبیات ماست یا کجاست. هر چه هست، سکوت و گوشه‌گیری و آرام‌منشی را ارج بیشتری می‌دهیم انگار. شان بیشتری برای سکوت قایل هستیم. نمی‌توانم به عنوان یک نظریه کلی در مورد همه بگویمش، ولی در مورد خودم این را هنوز هم می‌بینم که تمایلم بیشتر به سیر انفس کردن است. آن وقت‌ها هم با خودم خلوت می‌کردم در اتاق. زیاده از حد قاطی نمی‌شدم با جمع. اتاق کناری‌ام یک پسر لهستانی بود که همیشه در اتاقش را باز می‌گذاشت و می‌گفت اینجوری حس می‌کند –به جای خوابگاه- در خانه و خانواده است. میخوابید و درس می‌خواند و غذا می‌خورد و در اتاقش باز بود. من اما وقتی وارد اتاقم میشدم، انگار دختر ۱۸ ساله باشم، اول در را می‌بستم، بعد آرام می‌نشستم و به کارهایم می‌رسیدم.

    حواسم که به این چیزها جلب شد، چشمم خیلی‌ها را دید که سال‌های سال بود که آن‌جا، در کشوری دیگر، با آدم‌هایی از کشورهایی دیگر، زندگی می‌کردند، اما همچنان در برقراری یک ارتباط ساده لذت‌بخش موفق نبودند. با هم نشستن‌هایشان خیلی زود به سکوت کشیده می‌شود و یا به بار دوم نمی‌رسد. پناه می‌بردند به همزبان‌ها و آشنایان قدیمی، که اگرچه هیچ چیزی جز اشتراک زبانی به هم وصلشان نمی‌کرد، باز هم به تنهایی و سکوت ترجیحش می‌دادند.

    سریال friends به من کمک زیادی کرد که جنس حرف‌های مشترک و شیوه ارتباط گرفتن‌های ساده دوستانه و اجتماعی را بشناسم. خودم هم، بیشتر از پیش، حواسم را جمع می‌کردم که ببینم ارتباط‌ها چطور شکل می‌گیرد. کپی و تقلید می‌کردم از دیالوگ‌هایی که به نظرم می‌توانست در موقعیت‌های مشابهی به کارم بیاید و واقعا هم راهکار خوبی بود. سعی می‌کردم بیشتر قاطی شوم با ملت. خودم را علاقمند نشان ‌می‌دادم به چیزهایی که شاید برایم جالب نبود. می‌دانستم که خیلی از این‌ها ادامه‌دار نخواهد بود. اما هدفم این بود که مطمئن شوم فرمول کار همین است و بعد به میل و اختیار خودم تغییرش دهم یا کنارش بگذارم. امتحانش کردم و فرمولم جواب داد. همان بود که فکر می‌کردم. بعد که آمدم دوباره برگردم سر جای خودم، چیزهایی از آن تجربه برایم ماند تا همیشه. مهم‌ترینش این بود که در سر صحبت باز کردن خیلی راه افتادم. حرف مشترک پیدا کردن برایم راحت شد. برای منی که همیشه در پیدا کردن حرف مشترک مشکل داشتم و خیلی وقت‌ها صحبت‌هایم با دور و بری‌ها و دوستانم به سکوت کشیده می‌شد، این اتفاق بزرگ و خوبی بود و تاثیرش را، حتی حالا هم که مدت‌هاست برگشته‌ام ایران سر خانه و زندگی‌ام، می‌بینم. در یوتیوب اگر عبارت oveis unplugged را جستجو کنید، یک فیلم ۳-۴ دقیقه‌ای را می‌یابید که در آن، من در یک جمع بچه‌های همکلاسی خارجی‌ام نشسته‌ام و دارم امشب شب مهتابه می‌خوانم و آن‌ها هم حال می‌کنند و دست می‌زنند. این مال دورانی است که دیگر قلق را پیدا کرده بودم و می‌دانستم چطور و با چه زبانی باید حرف بزنم.

    چیزی که می‌خواهم بگویم، به نظرم کمی بی‌انصافانه است، اما مگر کجای زندگی منصفانه است که این یکی‌ش باشد؟ در زندگی پرشتاب و بی مروتی که درگیرش هستیم، مهارت‌های ارتباطی ساده انسانی یکی از چیزهایی‌ست که باید یاد بگیریم. تمرین می‌خواهد و مانند هر مهارت دیگری یادگرفتنی‌ست. آدم‌ها، جز آن‌ها که روابط ریشه‌دار مستحکم دیرینه با هم دارند، فرصت زیادی برای کشف کردن یکدیگر در دقایق محدود با هم بودن ندارند. وانگهی، حتی دوستان خیلی نزدیک آدم هم ممکن است از کم‌حرفی و چیزی‌نداشتن آدم خسته شوند یا حوصله‌شان سر برود. خیلی مهم است که آدم اصول اولیه حرف زدن، ارتباط گرفتن و قصه‌گویی را بلد باشد و بتواند یک موضوع ساده دم‌دستی را، مثل اینکه «فلانی رفت خرید کند و دوچرخه‌اش را دزد برد»، طوری تعریف کند که چند دقیقه‌ای حواس طرف مقابل به حرف‌هایش جلب شود و زمان به با هم بودن خوش بگذرد. موضوع اصلا قضاوت اخلاقی نیست در مورد آدم‌هایی که بلد هستند این مهارت‌ها را و آن‌هایی که بلد نیستند. به چشم یک مهارت اگر به آن نگاه کنیم، مشکل حل می‌شود و واقعا هم چیزی بیشتر از یک مهارت نیست: مهارت حرف زدن و قصه گفتن.

  • پنجشنبه ۱۳ اسفند ۱۳۹۴

    این ظالم‌بلاها

    آقای مصطفی ملکیان، در یکی از صحبت‌هایش، آن‌جا که عواطف و احساسات انسانی را دسته‌بندی می‌کند، می‌گوید گاهی ممکن است که دو احساس متفاوت در خصوص موضوع واحدی با هم ترکیب شود و احساس جدید و مرکبی را خلق کند. مثلا ممکن است شرایطی پیش بیاید که شما نسبت به یک موضوع یا شخص معین، در عین حال که احساس رنجش دارید، عصبانی و خشمگین هم باشید. در چنین شرایطی گفته می‌شود که شما نسبت به آن شخص یا موضوع دچار خشمارنج شده‌اید که ترکیبی از دو عاطفه متفاوت انسانی است.

     بلافاصله بعد از شنیدن این سخن آقای ملکیان، یاد شعری از استاد حسن شماعی‌زاده افتادم، آن‌جا که می‌فرماید:

     ای ظالم‌بلا، نظری به ما کن / لبهات شیرینه اسممو صدا کن

     و دیدیم سال‌ها پیش از این  که آقای ملکیان، به چنین تفکیک و نظریه‌ای دست یابد، استاد شماعی‌زاده با بلاغت و دقت حیرت‌انگیزی به همین کشف نایل شده و از ترکیب دو صفت ظالم و بلا –و متعاقبا خلق صفت مرکب ظالم‌بلا-  عمق احساس خود را نسبت لعبتی که در نظر استاد هم ظالم بوده و هم بلا بیان داشته است.

     به نظرم در خصوص قدرت روان‌شناسی و تسلط کلامی استاد شماعی‌زاده واقعا کم‌لطفی و کم‌توجهی شده است که بنده به سهم خود و از همین تریبون نسبت به ایشان ادای دین می‌کنم و ضمنا قسمتی از فایل صوتی مورد نظر را برای حظ بیشتر خوانندگان به اشتراک می‌گذارم. خواهشمندم در هنگام قرائت و شنیدار شعر، به عمق احساس استاد خطاب به ظالم‌بلا، آن‌جا که می‌گوید دیگه دست خودم نیست، توجه ویژه‌ای مبذول گردد.

    ضمنا فایل تصویری این اجرای بی‌نظیر را نیز می‌توانید از اینجا ملاحظه فرمایید که در این خصوص خواهشمندم از پشت موی بلند نوازنده تنبک نیز غفلت نشود که بی‌توجهی به آن موجب خسران دنیا و آخرت است.

     

    دسته‌بندی نشده
    | |
  • شنبه ۱ اسفند ۱۳۹۴

    به نظرم، در انتخابات پیش‌رو، سه گروه از رای‌دهندگان به افرادی نظیر آقایان بذرپاش و حداد عادل (انتخابات مجلس) و یزدی و جنتی و مصباح (انتخابات خبرگان) رای می‌دهند:

    اول، کسانی که در برگه‌های رای خود، نام این افراد را می‌نویسند. با نهایت احترام برای این گروه، روی صحبت این چند سطر با ایشان نیست و احتمالا حرف شنیدنی‌ای هم برایشان ندارد.

    دوم، آن‌ها که –با هر انگیزه‌ای- در انتخابات شرکت نمی‌کنند و به این ترتیب، راه را برای بالا آمدن اصولگرایانی که از رای همیشگی و سنتی‌ مشخصی برخوردار هستند، هموار می‌کنند.

    سوم، آن‌ها که اگرچه بنایشان بر رای دادن به لیست پیشنهادی اصلاح‌طلبان است، اما به سلیقه خود، در این لیست دخل و تصرف کرده و کسانی را –با هر انگیزه شخصی یا مصلحانه‌ای- حذف یا اضافه می‌کنند. یک کلام، کسانی که لیستی رای نمی‌دهند. این گروه، احتمالا بی آن که خود بدانند، کنش سیاسی پرخطری را برگزیده‌اند، چرا که در صورت افزایش تعداد افرادی از این دست، بسیار محتمل است که –به دلیل پخش شدن ناهمسوی آرا- بخش قابل توجهی از لیست اطلاح‌طلبان موفق به رای‌آوری نگردند. به عبارت دیگر، اگر هر یک از شهروندان تصمیم بگیرد که تنها یک نفر از لیست پیشنهادی را به دلخواه خود تغییر دهد، چنین رویکردی می‌تواند در کلان، به شکست کلی لیست و رای‌آور رقیب بینجامد.

    بعد هم دو یادآوری ساده:

    اول این‌که، در شرایطی از این دست که ما هستیم –منظورم محدودیت‌ها و نابرابری‌هایی است که می‌دانیم-، مجالی برای در نظر گرفتن حب و بغض‌های شخصی و سلیقه‌ای نیست. می‌خواهم بگویم حتی اگر یقین بر سلامت و کارآمدی شخصی در خارج از لیست، یا فسق و نادرستی فردی در درون لیست داریم، چون احتمال خطا و اشتباه در قضاوت‌های انسانی همیشه وجود دارد، رفتار عاقلانه و محتاطانه به ما می‌گوید که مزایای رای‌آوری کل لیست مورد نظرمان را بر مشکلات ناشی از ورود یک فرد نادرست رجحان دهیم.

    دوم این‌که واقعا ضرورتی ندارد ما در همه مسائل عقل کل باشیم و اجتهاد شخصی بکنیم. ضرورتی هم ندارد که کار و زندگی‌مان را رها کنیم و بنشینیم به بررسی سوابق ریز و درشت زندگی همه کاندیداها. راه ساده‌تر و منطقی‌تر این است که اگر حداقل‌های اصول فکری‌مان با یکی از گروه‌های موجود سازگاری دارد، به ترکیب آن گروه اعتماد کرده و به لیست پیشنهادی‌اش رای دهیم.

    حتی اگر تاریخ هم نخوانده باشیم، دست‌کم از تجربه همین ۱۸ سال، از ۷۶ تا کنون، باید اینقدر پختگی را پیدا کرده باشیم که بدانیم در بازی سیاسی، صفر و یک وجود ندارد. غایت و نهایتی هم در کار نیست. هدف، حرکت آرام و تدریجی به سوی بهبود است. اگر هم بر سر این با هم توافق نداریم که بهتر است من دیگر حرف نزنم.